Aparat telefoniczny kojarzy si?��? z urz?�…dzeniem analogowym, na szcz?��??��?cie analogowy charakter wspó?�‚czesnych sieci telefonicznych ogranicza si?��? do odcinka ?�‚?�…cz?�…cego abonenta z najbli?��?sz?�… central?�… dalej sygna?�‚ przesy?�‚any jest cyfrowo. Zast?�…pienie ?�‚?�…cza analogowego cyfrowym na tym ostatnim fragmencie drogi od centrali do abonenta to w?�‚a?��?nie technologia ISDN.

Dla internautów najwa?��?niejsze jest dobre po?�‚?�…czenie z Internetem, które spe?�‚ni ich wymagania co do transferu. ISDN to technologia umo?��?liwiaj?�…ca szybsze po?�‚?�…czenie z Internetem ni?��? mo?��?na to uzyka?��? za pomoc?�… standardowego modemu. ISDN jest dost?��?pne prawie wsz?��?dzie dlatego w miejscach, w których nie mo?��?na za?�‚o?��?y?��? SDI czy ?�‚?�…cza przez kablówk?��? technologia ta przyjmie si?��?.


ISDN (Integrated Services Digital Network), czyli sie?��? cyfrowa z integracj?�… us?�‚ug, to nie tylko ?telefon cyfrowy jak mo?��?na by by?�‚o przypuszcza?��? na
pierwszy rzut oka ale przede wszystkim nowe medium telekomunikacyjne
usprawniaj?�…ce przekaz informacji g?�‚osowej, teletekstowej, graficznej (faks) czy te?��? transmisji danych komputerowych. Jakie s?�… zatem ró?��?nice pomi?��?dzy tradycyjnym ?�‚?�…czem abonenckim w tradycyjnej sieci PSTN (Public Switched Telephone Network) a ?�‚?�…czem w sieci ISDN?

Zasilanie i sygna?�‚

Ró?��?nice mi?��?dzy tradycyjn?�… sieci?�… telefoniczn?�… PSTN i cyfrow?�… telefoni?�… ISDN s?�… na tyle du?��?e, ?��?e warto bardzo dok?�‚adnie zapozna?��? si?��? z terminologi?�…, zasad?�… funkcjonowania i instalacj?�… ISDN-u, jeszcze
przed przyst?�…pieniem do rozmów z przedstawicielem dostawcy us?�‚ug telefonicznych. W przeciwnym razie mo?��?e si?��? okaza?��?, ?��?e nie jeste?��?my w stanie okre?��?li?��? szczegó?�‚owo naszych potrzeb, a stosowany przez monterów ?��?argon techniczny b?��?dzie ca?�‚kowicie niezrozumia?�‚y. Przyjrzyjmy si?��? zatem najwa?��?niejszym elementom infrastruktury ISDN, spe?�‚nianym przez nie funkcjom oraz nomenklaturze stosowanej podczas pod?�‚?�…czania abonenta do cyfrowej sieci telekomunikacyjnej. Podstawowe parametry linii telefonicznej i zasada przekazu g?�‚osu na odleg?�‚o?��??��? nie zmieni?�‚y si?��? od momentu wynalezienia telefonu przez Grahama A. Bella, gdy?��? wynikaj?�… one bezpo?��?rednio z konstrukcji aparatu telefonicznego. W tradycyjnej linii telefonicznej sygna?�‚ przesy?�‚any jest analogowo za pomoc?�… pary przewodów. Do ka?��?dego gniazdka z centrali telefonicznej doprowadzone jest sta?�‚e napi?��?cie 48 V (zasilaj?�…co-sygna?�‚owe), które poddaje si?��?
procesowi modulacji amplitudowej umo?��?liwiaj?�…cej przekaz g?�‚osu na odleg?�‚o?��??��?. Pasmo przenoszenia analogowej telefonii to przedzia?�‚ 300-3400 Hz. W przypadku linii cyfrowej (u?��?ywane s?�… najcz?��??��?ciej wtyki i gniazda RJ-45, rzadziej RJ-11) stosuje si?��? dwie pary przewodów, z których obie jednocze?��?nie s?�‚u?��??�… do przesy?�‚ania sygna?�‚u trzema kana?�‚ami logicznymi (dwa kana?�‚y B plus kana?�‚ sygnalizacyjny D o czym b?��?dzie mowa w dalszej cz?��??��?ci artyku?�‚u). W odró?��?nieniu od linii analogowych sygna?�‚ przesy?�‚any jest zawsze w postaci pakietów cyfrowych. Odmiennie, w stosunku do sieci PSTN, wygl?�…da równie?��? zasilanie samego telefonu. Bardzo rzadko (tylko w sytuacjach awaryjnych) w sieciach ISDN stosuje si?��? zasilanie doprowadzone bezpo?��?rednio z centrali telefonicznej. Najcz?��??��?ciej spotykane rozwi?�…zanie to zewn?��?trzny zasilacz pod?�‚?�…czany ?do kontaktu. Pr?�…d bywa te?��? dostarczany za po?��?rednictwem gniazdka telefonicznego, jednak wtedy odpowiedzialny jest za to specjalny modu?�‚ (NT) posiadaj?�…cy w?�‚asne ?��?ród?�‚o zasilania.

Infrastruktura sieci

Instalacja sieci ISDN u abonenta nie sprowadza si?��? wy?�‚?�…cznie do prostego pod?�‚?�…czenia gniazdka telefonicznego. Monterzy operatora telekomunikacyjnego doprowadzaj?�… do domu lub biura tzw. zako?�„czenie sieciowe NT (Network Termination). Do modu?�‚u NT pod?�‚?�…cza si?��? cztero?��?y?�‚owy kabel telefoniczny po?�‚o?��?ony wewn?�…trz budynku (mieszkania, biura), do którego ?przypina si?��? urz?�…dzenia ISDN (maksymalnie do o?��?miu sztuk). Wewn?��?trzna (u abonenta) infrastruktura sieci nosi nazw?��? szyny S lub S/T. Aparaty telefoniczne, faksy, modemy czy inne urz?�…dzenia ko?�„cowe u?��?ytkownika to tzw. terminale TE (Terminal Equipment). Poj?��?cie to obejmuje zarówno urz?�…dzenia cyfrowe (terminal typu 1 TE1), jak i analogowe (TE2). Sprz?��?t z grupy TE1 pod?�‚?�…cza si?��? bezpo?��?rednio (zwykle za po?��?rednictwem gniazda RJ-45) do szyny S. W przypadku telefonów (faksów, modemów) analogowych konieczna jest ?przej?��?ciówka TA (Terminal Adapter) do?�‚?�…czana bezpo?��?rednio doszyny S. Jednak pod?�‚?�…czenie analogowego aparatu telefonicznego za pomoc?�… tego urz?�…dzenia i tak nie pozwoli skorzysta?��? ze wszystkich us?�‚ug oferowanych przez sie?��? ISDN.

Modu?�‚ NT ko?�„cówka centrali

Fizyczn?�… i elektryczn?�… funkcj?�… NT jest zapewnienie wspó?�‚pracy mi?��?dzy dwu?��?y?�‚ow?�… lini?�… telekomunikacyjn?�… (doprowadzon?�… od centrali telefonicznej) a okablowaniem u?��?ywanym do pod?�‚?�…czania sprz?��?tu ISDN (szyn?�… S). W przypadku typowej ?domowejli instalacji ISDN u abonenta zainstalowane jest tylko zako?�„czenie sieciowe nazywane NT1. W biurach lub ma?�‚ych firmach bardzo cz?��?sto zdarzaj?�… si?��? cyfrowe sieci telefoniczne, gdzie wyst?��?puj?�… dwa rodzaje zako?�„cze?�„ sieciowych NT1 i NT2. Za komunikacj?��? z urz?�…dzeniami ISDN (poprzez styk S) odpowiedzialny jest wtedy modu?�‚ NT2, b?��?d?�…cy najcz?��??��?ciej wewn?��?trzn?�… centralk?�… telefoniczn?�… udost?��?pnionych mo?��?e by?��? wówczas wiele styków S. Jednak bezpo?��?rednie po?�‚?�…czenie z central?�… telefoniczn?�… operatora telekomunikacyjnego zawsze realizuje zako?�„czenie sieciowe NT1.


Dost?��?p podstawowy i rozszerzony


Omówiony powy?��?ej sposób doprowadzenia i skonfigurowania ?�‚?�…czy ISDN
u abonenta nosi nazw?��? dost?��?pu podstawowego lub ?�‚?�…cza BRI (Basic Rate Interface), stosowanego do pod?�‚?�…czania abonentów indywidualnych i ma?�‚ych firm. Zapewnia on dost?��?p do trzech kana?�‚ów komunikacyjnych poprzez zwyk?�‚e dwu?��?y?�‚owe ?�‚?�…cze telekomunikacyjne (od strony centrali). Warto podkre?��?li?��?, ?��?e nie nale?��?y ?�‚?�…cza BRI rozumie?��? jako trójprzewodowej linii telefonicznej, lecz jako trzy kana?�‚y logiczne realizowane na dwuprzewodowej linii telefonicznej. W interfejsie BRI dwa kana?�‚y B (od ang. bearer element no?��?ny) s?�‚u?��??�… do przesy?�‚ania danych z pr?��?dko?��?ci?�… 64 kbit/s. W bardzo du?��?ym przybli?��?eniu kana?�‚y B mo?��?na uto?��?sami?��? z dwoma liniami (numerami) telefonicznymi. Trzeci kana?�‚ D 16 kbit/s (od ang. data dane) jest kana?�‚em sygnalizacyjnym, który s?�‚u?��?y do sterowania po?�‚?�…czeniem, przesy?�‚ania informacji sygnalizacyjnych i umo?��?liwia
korzystanie z us?�‚ug ISDN. Umo?��?liwia on mi?��?dzy innymi przes?�‚anie numeru abonenta wywo?�‚uj?�…cego. Zestaw dwóch kana?�‚ów B i jednego D okre?��?la si?��? w literaturze symbolem 2B+D, co jest równoznaczne z interfejsem BRI.
Drugim stosowanym ?�‚?�…czem jest PRI (Primary Rate Interface), zwany dost?��?pem rozszerzonym. Zazwyczaj jest on wykorzystywany przez klientów instytucjonalnych (firmy). Europejski PRI (30B+D) sk?�‚ada si?��? z 30 kana?�‚ów B (64 kbit/s) oraz jednego kana?�‚u D (64 kbit/s) i umo?��?liwia
transmisj?��? z pr?��?dko?��?ci?�… do 2048 kbit/s (dla u?��?ytkownika dost?��?pne jest
1920 kbit/s).

Protoko?�‚y i standardy ISDN

Standardy i protoko?�‚y normalizuj?�… zagadnienia transmisji, umo?��?liwiaj?�…c globaln?�… wymian?��? danych i zachowanie kompatybilno?��?ci pomi?��?dzy ró?��?nymi odcinkami sieci niezale?��?nie, czy wymiana informacji odbywa si?��? w granicach jednego miasta czy pomi?��?dzy oddalonymi o setki kilometrów punktami. Opisana w tym artykule infrastruktura sieci oraz przepustowo?��??��? ?�‚?�…czy PRI i BRI zgodne s?�… ze standardem Euro-ISDN. Wykorzystywane w sieciach ISDN protoko?�‚y transmisji zgodne s?�… z siedmiowarstwow?�… struktur?�… OSI (Open System Interconnection) patrz powy?��?szy rysunek.
W ISDN najwa?��?niejszym wykorzystywanym protoko?�‚em jest DSS1 (warstwa sieciowa). Umo?��?liwia on nawi?�…zywanie i sterowanie po?�‚?�…czeniami oraz korzystanie z us?�‚ug oferowanych przez t?��? sie?��?. Innymi s?�‚owy protokó?�‚ ten pozwala u?��?ytkowa?��? cyfrowy telefon, faks lub inny terminal sprz?��?towy. Z punktu widzenia przesy?�‚u danych za po?��?rednictwem cyfrowych modemów ISDN najwa?��?niejsze protoko?�‚y transmisji to X.25, X.75, V.110, V.120 oraz HDLC. Dwa pierwsze okre?��?laj?�… sposób zestawiania po?�‚?�…czenia i transferu informacji (komutacji pakietów) w sieciach pakietowych nale?��??�… do warstwy sieciowej modelu OSI. Protoko?�‚y V.110 i V.120 dotycz?�… adaptacji pr?��?dko?��?ci przesy?�‚u informacji z szybko?��?ci?�… u?��?ywanych w urz?�…dzeniach analogowych np. 9600 kbit/s (ma to cho?��?by miejsce w sytuacji, gdy komputer nie jest w stanie wysy?�‚a?��?/odbiera?��? do/z modemu ISDN, danych z pr?��?dko?��?ci?�… 64 kbit/s) na szybko?��??��? kana?�‚u B (64 kbit/s) warstwa fizyczna. V.110 jest protoko?�‚em ?sztywnym (adaptacja pr?��?dko?��?ci ustalana jest podczas nawi?�…zywania po?�‚?�…czenia), a w przypadku V.120 adaptacja szybko?��?ci transferu danych mo?��?e by?��? zmieniana w trakcie po?�‚?�…czenia. HDLC (High level Data Link Control) jest protoko?�‚em ?transportowym (protokó?�‚ warstwy ?�‚?�…cza) zapewniaj?�…cym poprawno?��??��? transmisji ramek.

Co daje ISDN?

Z punktu widzenia u?��?ytkownika, oprócz cyfrowej jako?��?ci po?�‚?�…czenia, najbardziej interesuj?�…ce s?�… mo?��?liwo?��?ci oferowane przez sieci ISDN. Podstawow?�… zalet?�… jest szybko?��??��?, z jak?�… przesy?�‚ane s?�… dane. Dla wielu osób, a zw?�‚aszcza firm, istotna jest mo?��?liwo?��??��? jednoczesnego prowadzenia rozmowy telefonicznej i np. przesy?�‚u informacji za pomoc?�… modemu lub faksu, z tego samej numeru abonenta (z wykorzystaniem dwóch kana?�‚ów B). Ciekaw?�… us?�‚ug?�… jest MSN (Multiple Subscriber Number) pozwalaj?�…ca na przypisanie wielu numerów ko?�„cowych do jednej linii ISDN (zako?�„czenia NT). Jest to wyj?�…tkowo wygodne, gdy?��? ka?��?de urz?�…dzenie ISDN pod?�‚?�…czone do szyny S mo?��?e mie?��? do dyspozycji w?�‚asny numer ?telefonu. Interesuj?�…cym rozwi?�…zaniem jest us?�‚uga typu SUB (Subaddressing podadresowanie). Ka?��?de urz?�…dzenie do?�‚?�…czone do szyny S mo?��?e mie?��? przypisany w?�‚asny podadres, który mo?��?e by?��? wykorzystany jako numer wewn?��?trzny. Oprócz mo?��?liwo?��?ci wybierania po?�‚?�…cze?�„ wewn?��?trznych (za po?��?rednictwem centrali telefonicznej) funkcja ta mo?��?e by?��? wykorzystana do utworzenia (na bazie modemów ISDN) ?wewn?��?trznej sieci komputerowej lub dodatkowego zabezpieczenia (autoryzacji) zdalnego dost?��?pu do danych np. przed w?�‚amaniem z Internetu. Karta ISDN, dzi?��?ki specjalnemu oprogramowaniu, mo?��?e odbiera?��? wywo?�‚anie wtedy, gdy podadres SUB b?��?dzie zgodny z wprowadzonym do softwaru numerem. Internauci doceni?�… mo?��?liwo?��??��? po?�‚?�…czenia dwóch kana?�‚ów B w jedno ?szerokie ?�‚?�…cze pracuj?�…ce z pr?��?dko?��?ci?�… 128 kbit/s, czyli ponad dwa razy szybciej od maksymalnej wydajno?��?ci modemów V. 90 (!). Co ciekawe, nawet w przypadku wykorzystania obu kana?�‚ów jednocze?��?nie, nadal mo?��?liwe jest dzwonienie do nas z zewn?�…trz, gdy?��? do?�‚?�…czony drugi kana?�‚ mo?��?e zosta?��? automatycznie zwolniony (Call Bumping).

Rozwój telefonii cyfrowej ISDN

Przysz?�‚o?��?ci?�… cyfrowej telefonii jest, jak si?��? obecnie wydaje, dostosowanie aktualnie istniej?�…cej techniki ISDN do asynchronicznego trybu przesy?�‚ania danych ATM (Asynchronous Transfer Mode). ?�?�…cza ISDN wykorzystuj?�…ce asynchroniczny tryb przesy?�‚ania danych cz?��?sto okre?��?la si?��? mianem szerokopasmowego ISDN-u lub sieci B-ISDN (od ang. broadband szerokopasmowy). Zastosowanie tej technologii umo?��?liwia zwi?��?kszenie szybko?��?ci transmisji (szeroko?��?ci pasma) w dotychczasowych liniach ISDN. Przy zastosowaniu podstawowego interfejsu szybko?��??��? ta osi?�…ga warto?��??��? 1,5 Mbit/s. Jednak unowocze?��?nianie aktualnie wykorzystywanych instalacji ISDN polega?��? b?��?dzie, w g?�‚ównej mierze, na wymianie sporej cz?��??��?ci istniej?�…cej infrastruktury sieci. Trudno wi?��?c jednoznacznie powiedzie?��?, czy jest to tylko unowocze?��?nienie ISDN-u, czy raczej zast?�…pienie (lub wyparcie z rynku) przez now?�… technologi?��? ATM.

Nie wiemy, czy analogowe modemy osi?�…gn?��??�‚y ju?��? kres swoich mo?��?liwo?��?ci, ale je?��?eli kto?��? chce uzyska?��? szybszy od oferowanego obecnie przez te urz?�…dzenia transfer danych, musi zdecydowa?��? si?��? na inny sposób komunikacji z Internetem. Jednak?��?e niezbyt ?�‚atwo jest podj?�…?��? decyzj?��? o zmianie dost?��?pu np. na kablowy, satelitarny lub SDI (HiS). We wszystkich
przypadkach ?�‚?�…czy si?��? to z wielokrotnym zwi?��?kszeniem op?�‚at. Nawet je?��?eli dla kogo?��? ponoszenie wi?��?kszych kosztów w zamian za nielimitowany dost?��?p jest op?�‚acalne, to nie wsz?��?dzie dost?��?pne s?�… szerokopasmowe ?�‚?�…cza. Czy zatem modem nadal pozostaje najta?�„szym i najbardziej uniwersalnym rozwi?�…zaniem? W ofercie polskich operatorów telekomunikacyjnych od dawna znajduj?�… si?��?, wci?�…?��? ma?�‚o popularne w?��?ród prywatnych u?��?ytkowników Internetu, cyfrowe linie ISDN. Us?�‚uga ta, przez wiele osób wci?�…?��? nies?�‚usznie uwa?��?ana za drog?�…, pozwala za cen?��? zwyk?�‚ego abonamentu telefonicznego (lub niewiele dro?��?ej) uzyska?��? dwa razy szybsze ni?��? w przypadku modemu po?�‚?�…czenie z Sieci?�… oraz skorzysta?��? z wielu dodatkowych us?�‚ug telefonicznych.

Jak to mo?��?liwe?

Odpowied?��? na powy?��?sze pytanie jest bardzo prosta. Oprócz tradycyjnego abonamentu telefonicznego w ofercie zarówno lokalnych, jak i ogólnopolskich operatorów od dawna znajduj?�… si?��? linie ISDN. Ten tajemniczy dla niektórych osób skrót oznacza sie?��? cyfrow?�… z integracj?�… us?�‚ug (Integrated Services Digital Network). Jest to nowoczesna publiczna
sie?��? telefoniczna, w której przekaz, na ca?�‚ej drodze pomi?��?dzy abonentami, jest ca?�‚kowicie cyfrowy. Co najwa?��?niejsze, ?�‚?�…cza ISDN nie wymagaj?�… od operatora wymiany infrastruktury, gdy?��? do transmisji wykorzystywane s?�… te same kable miedziane co w zwyk?�‚ej telefonii. Ponadto do dzia?�‚ania ISDN wymagane s?�… centrale cyfrowe, które obecnie s?�… powszechnie spotykane w naszym kraju. Dlatego aby móc korzysta?��? z ISDN, zwykle wystarczy z?�‚o?��?y?��? u swojego operatora stosowny wniosek. Jedyn?�… przeszkod?�… mo?��?e by?��? konieczno?��??��? zachowania odleg?�‚o?��?ci mi?��?dzy central?�… a siedzib?�… abonenta, nie przekraczaj?�…cej 5 km. ?�atwa w instalacji i utrzymaniu sie?��? ISDN znalaz?�‚a wi?��?kszo?��??��? odbiorców w Europie (ponad 62% w skali ?��?wiata). Natomiast najwi?��?ksze tryumfy ?��?wi?��?ci ona w Niemczech, gdzie u?��?ywa si?��? ponad 65% wszystkich europejskich ?�‚?�…czy ISDN (z danych Dataquest z kwietnia 1999 roku). Analogi do lamusa
Dzi?��?ki wyeliminowaniu odcinków analogowych w sieci ISDN zredukowano wszelkie szumy, zniekszta?�‚cenia oraz zak?�‚ócenia, a pr?��?dko?��??��? przesy?�‚ania danych znacznie zwi?��?kszono. Do podstawowych cech linii ISDN nale?��??�… zatem: lepsza jako?��??��? po?�‚?�…cze?�„, sta?�‚a pr?��?dko?��??��? transmisji na ca?�‚ym odcinku pomi?��?dzy komunikuj?�…cymi si?��? stronami oraz bogactwo us?�‚ug dodatkowych, takich jak identyfikacja numeru abonenta, informacja o op?�‚acie, przeniesienia wywo?�‚a?�„ i wiele innych. ISDN zdecydowanie wyró?��?nia si?��? na tle technologii dost?��?powych, takich jak HiS czy xDSL (patrz dzia?�‚ HISY oraz NEOSTRADA), przede wszystkim z powodu sta?�‚ej i niezale?��?nej od dystansu pr?��?dko?��?ci przesy?�‚ania. Ponadto ISDN umo?��?liwia przesy?�‚anie danych dowolnego typu: sygna?�‚u akustycznego (telefon, faks),
d?��?wi?��?ku i obrazu (wideokonferencje) czy plików komputerowych, a dzi?��?ki wykorzystaniu tzw. kana?�‚ów mo?��?liwe jest przesy?�‚anie ró?��?nych typów danych jednocze?��?nie. Dlatego korzystaj?�…c z Internetu, mo?��?na w tym samym czasie bez przeszkód rozmawia?��? przez telefon. ISDN mo?��?e równie?��? dzia?�‚a?��? w po?�‚?�…czeniu z technologi?�… ADSL (o czym w dalszej cz?��??��?ci artyku?�‚u). W sieci ISDN odpowiednikiem analogowego gniazdka telefonicznego, znajduj?�…cego si?��? u abonenta, jest zako?�„czenie sieciowe NT (Network Termination), do którego jednocze?��?nie mo?��?na do?�‚?�…czy?��? wiele ró?��?nych urz?�…dze?�„. Mo?��?e to by?��? telefon ISDN, telefaks, komputerowa karta ISDN, wideotelefon, a nawet centrala PABX.

Co w kana?�‚ach?


W technologii ISDN wyst?��?puj?�… dwa typy dost?��?pu do kana?�‚ów komunikacyjnych operatora telekomunikacyjnego: dost?��?p podstawowy i rozszerzony (pierwotny). Dost?��?p podstawowy (Basic Rate Access, BRA)
oznaczany jest symbolami 2B+D i sk?�‚ada si?��? z dwóch kana?�‚ów B (o przepustowo?��?ci 64 kbps), którymi mo?��?na transmitowa?��? dane u?��?ytkownika, i jednego kana?�‚u D (16 kbps), s?�‚u?��??�…cego do sterowania kana?�‚ami B. S?�…
nim przesy?�‚ane dane sygnalizacyjne komunikuj?�…cych si?��? urz?�…dze?�„ i w klasycznym zastosowaniu u?��?ytkownik nie ma do niego dost?��?pu. Jak zobaczymy jednak w dalszej cz?��??��?ci artyku?�‚u, kana?�‚ D mo?��?na tak?��?e wykorzysta?��? i dzi?��?ki niemu powi?��?kszy?��? przepustowo?��??��? i funkcjonalno?��??��? linii. Drugi typ dost?��?pu rozszerzony (Primary Rate Access, PRA, PRI) jest wykorzystywany g?�‚ównie przez firmy. Sk?�‚ada si?��? on z trzydziestu kana?�‚ów informacyjnych B (64 kbps) oraz jednego kana?�‚u sygnalizacyjnego D (64 kbps) i oznacza si?��? go 30B+D. Równie?��? w tym wypadku mo?��?emy korzysta?��? z ka?��?dego z kana?�‚ów B osobno lub ?�‚?�…czy?��? je, zwielokrotniaj?�…c pr?��?dko?��??��? po?�‚?�…czenia. Lini?��? dost?��?pu rozszerzonego obs?�‚uguj?�… w wi?��?kszo?��?ci wypadków wysokiej jako?��?ci modemy HDSL, pracuj?�…ce na liniach z ?��?y?�‚ami miedzianymi, lub teletransmisyjne urz?�…dzenia ?��?wiat?�‚owodowe.


Co ma do tego Internet?


Skoro transmisja w sieci ISDN jest cyfrowa, to naturaln?�… rzecz?�… jest wykorzystanie jej w celu zapewnienia dost?��?pu do Internetu. Przy wykorzystaniu jednego kana?�‚u B ISDN umo?��?liwia po?�‚?�…czenie za ?��?wiatow?�… Sieci?�… z pr?��?dko?��?ci?�… 64 kbit/s, a przy wykorzystaniu dwóch kana?�‚ów z pr?��?dko?��?ci?�… 128 kbit/s. Wprowadzenie kompresji danych pozwala
dodatkowo podwoi?��? t?��? warto?��??��?. Po?�‚?�…czenie z serwerem dost?��?powym operatora telekomunikacyjnego odbywa si?��? podobnie jak w przypadku zwyk?�‚ego modemu. Po zainstalowaniu i skonfigurowaniu karty ISDN w komputerze po?�‚?�…czenie z numerem dostawcy jest realizowane na ?��??�…danie. Do?�‚?�…czane do karty oprogramowanie pozwala tak okre?��?li?��? parametry ?�‚?�…cza, ?��?e w przypadku zapotrzebowania na szybsz?�… transmisj?��? (np. pobieranie du?��?ego pliku) automatycznie uruchamiany jest drugi kana?�‚ i nasze mo?��?liwo?��?ci dwukrotnie wzrastaj?�….


Gdzie si?��? w to zaopatrzy?��??


Us?�‚uga ISDN jest obecna na rynku od wielu lat. Jednak dopiero teraz, g?�‚ównie ze wzgl?��?du na cen?��?, zaczyna ona zdobywa?��? w Polsce wi?��?ksz?�… popularno?��??��?. Mimo ?��?e operatorzy niemal zrównali abonament i op?�‚aty za
po?�‚?�…czenia w sieci ISDN ze zwyk?�‚ym abonamentem telefonicznym, to jak ju?��? napisa?�‚em nadal mo?��?na spotka?��? wiele osób, które uwa?��?aj?�…, ?��?e jest to us?�‚uga droga. Dlatego postarajmy przyjrze?��? si?��? ofercie trzech najwi?��?kszych polskich operatorów. Przed z?�‚o?��?eniem wniosku o udost?��?pnienie ?�‚?�…cza ISDN w TP SA powinni?��?my przeanalizowa?��? nie tylko korzy?��?ci p?�‚yn?�…ce z tego rozwi?�…zania. Po pierwsze, musimy sobie
jasno powiedzie?��?, ?��?e ISDN-owy dost?��?p do Internetu w TP SA nie jest konkurencyjny cenowo w stosunku do us?�‚ugi SDI, gdy?��? przy po?�‚?�…czeniu z pr?��?dko?��?ci?�… 128 kbit/s równowarto?��??��? abonamentu za SDI (czyli 160 z?�‚otych) zap?�‚acimy ju?��? po 11,3 h surfowania w godzinach szczytu. Pami?��?tajmy jednak?��?e, ?��?e SDI jest dost?��?pne tylko w wybranych rejonach miejskich, gdy?��? wymaga instalowania nowych urz?�…dze?�„ dost?��?powych w centralach. Natomiast centrale cyfrowe zdolne obs?�‚ugiwa?��? ISDN znajduj?�… si?��? niemal?��?e wsz?��?dzie niejako z obowi?�…zku. Dlatego je?��?eli kto?��? nie chce lub nie mo?��?e wykupi?��? SDI, to powinien powa?��?nie zastanowi?��? si?��? nad pod?�‚?�…czeniem ISDN. Najta?�„szy miesi?��?czny abonament (Standard) wynosi 42,70 z?�‚ brutto, czyli tyle samo, co za analogow?�… lini?��? telefoniczn?�…. Po?�‚?�…czenie z numerem dost?��?powym ISDN jest taryfikowane tak samo jak po?�‚?�…czenie modemowe. Niestety, za jednoczesne wykorzystanie drugiego kana?�‚u tak?��?e b?��?dziemy musieli zap?�‚aci?��?. Mimo braku promocji najciekawiej prezentuje si?��? jednak na polu ISDN-owego dost?��?pu do Internetu oferta Dialogu. Po pod?�‚?�…czeniu do sieci telekomunikacyjnej tego operatora (w przypadku rezygnacji z us?�‚ug TP SA zap?�‚acimy za to jedynie symboliczn?�… z?�‚otówk?��?) i aktywacji linii ISDN (439,20 z?�‚) oraz us?�‚ugi DialNet Co Dzie?�„ (12,00 z?�‚) b?��?dziemy mogli cieszy?��? si?��? nieograniczonym dost?��?pem do Internetu za jedyne 84,18z?�‚ brutto (lub 42,70 z?�‚, gdy zdecydujemy si?��? surfowa?��? mi?��?dzy godzin?�… 23:00 a 8:00). ?�?�…cznie z miesi?��?cznym abonamentem telefonicznym (32,94 z?�‚ + 15,86 z?�‚ za Dialog ISDN 2B+D) da to w zaokr?�…gleniu kwot?��? 133 z?�‚otych brutto, a wi?��?c o 27 z?�‚ mniej ni?��? za SDI w TP SA. Warto podkre?��?li?��?, ?��?e dzi?��?ki rycza?�‚towi b?��?dziemy mogli, nie martwi?�…c si?��? o wysoko?��??��? rachunku, spokojnie wykorzystywa?��? potencja?�‚ drzemi?�…cy w obu kana?�‚ach ISDN. Oprócz zrycza?�‚towanego dost?��?pu do Internetu Dialog oferuje tak?��?e mo?��?liwo?��??��? kupowania 10-godzinnych pakietów. Oferta Netii: Mimo ?��?e Netia tak?��?e pozwala swoim klientom na wykupienie rycza?�‚tu (89 z?�‚ za 100 godzin surfowania w miesi?�…cu), to, niestety, oferta ta nie dotyczy ju?��? po?�‚?�…cze?�„ cyfrowych. By?��? mo?��?e w nied?�‚ugim czasie sytuacja ta si?��? zmieni. Tymczasem osobom zainteresowanym us?�‚ug?�… ISDN w Netii pozostaje rozliczanie na podstawie impulsów. Abonenci innych operatorów (np. TP SA) po uprzedniej rejestracji na stronach Internetii tak?��?e mog?�… ?�‚?�…czy?��? si?��? z numerami dost?��?powymi ISDN i, p?�‚ac?�…c podwójnie, wykorzystywa?��? dwa kana?�‚y.

?�??wiat idzie na przód

Na tym, co napisa?�‚em dotychczas, nie ko?�„cz?�… si?��? jednak mo?��?liwo?��?ci linii ISDN. ?�atwa i wygodna w instalacji i eksploatacji technologia jest wci?�…?��? rozwijana w kierunku usprawnienia przesy?�‚ania danych. W dniach od 19 do 23 czerwca 2001 odby?�‚a si?��? w ?�odzi impreza promocyjna Grupy Kapita?�‚owej TP SA o nazwie Telestrada, na której po raz pierwszy w Polsce zaprezentowano now?�… us?�‚ug?��? sta?�‚ego dost?��?pu do Internetu o nazwie AO/DI (Always On Dynamic ISDN). W AO/DI w odró?��?nieniu od klasycznego zastosowania ISDN do po?�‚?�…czenia wykorzystuje si?��? tak?��?e kana?�‚ sygnalizacyjny D. Jak wiemy, w telefonii ISDN kana?�‚ D s?�‚u?��?y do wymiany danych steruj?�…cych po?�‚?�…czeniem i nie jest dost?��?pny dla u?��?ytkownika. Jednak okazuje si?��?, ?��?e dane steruj?�…ce nie zajmuj?�… ca?�‚ego pasma (16 Kbit/s) i istnieje mo?��?liwo?��??��? wykorzystania nadmiaru (?��?rednio ok. 9,6 Kbit/s, min. 512 bps, maks. 13 kbps) na potrzeby sta?�‚ego dost?��?pu do Internetu. W celu rozszerzenia funkcjonalno?��?ci linii ISDN urz?�…dzenia operatora musi przesy?�‚a?��? dane u?��?ytkownika. Ponadto potrzebny jest sprz?��?t sieciowy potrafi?�…cy oddziela?��? pakiety kierowane do Internetu od reszty strumienia danych sygnalizacyjnych. Nieca?�‚e 10 kilobitów na sekund?��? to oczywi?��?cie bardzo niewielka pr?��?dko?��??��?, wystarcza ona jednak do korzystania z niektórych us?�‚ug internetowych, takich jak poczta elektroniczna, czat, grupy dyskusyjne czy komunikatory (Gadu--Gadu, ICQ). W razie potrzeby obejrzenia bogatszych w grafik?��? stron WWW lub pobrania jakiego?��? pliku mo?��?na automatycznie do?�‚?�…czy?��? jeden lub dwa szybkie kana?�‚y B. Dzi?��?ki takiemu rozwi?�…zaniu wielu u?��?ytkowników ma sta?�‚e po?�‚?�…czenie z Internetem i nie obci?�…?��?a przy tym sieci operatora. Aby móc korzysta?��? z AO/DI, nale?��?y zaopatrzy?��? si?��? oprócz ?�‚?�…cza ISDN z us?�‚ug?�… AO/DI, w modem ISDN (np. karta FRITZ! PCI chodz?�…ca w sk?�‚ad pakietu Octopus Komfort) i odpowiednie oprogramowanie, które przez producenta dodawane jest do urz?�…dzenia. Komunikacja w kanale D jest atrakcyjna przede wszystkim dlatego, ?��?e kana?�‚ ten nie jest w normalny sposób taryfikowany i jest ca?�‚y czas aktywny. Korzystanie z tej techniki nie b?��?dzie oczywi?��?cie darmowe, trudno jednak?��?e przewidzie?��?, ile b?��?dzie kosztowa?�‚o w Polsce. Przyk?�‚adowo: w Niemczech us?�‚uga ta kosztuje ok. 10 DM miesi?��?cznie. Niestety TP SA, prowadzi obecnie dopiero pilota?��?owe instalacje tej us?�‚ugi. Czy ma ona szans?��? sta?��? si?��? popularna? Ze wzgl?��?du na to, ?��?e nadaje si?��? ona doskonale do domowych zastosowa?�„, mo?��?na przypuszcza?��?, ?��?e je?��?eli TP SA ustali jej cen?��? na poziomie, powiedzmy, od 10 do 20 z?�‚ miesi?��?cznie, to przyczyni si?��? ona do upowszechnienia ISDN.

Ulepszy?��?, czyli przyspieszy?��?

Drug?�… technik?�… dost?��?pu do Internetu opart?�… na ISDN jest Fast Internet over ISDN. Pozwala ona maksymalnie wykorzysta?��? istniej?�…c?�… infrastruktur?��? telekomunikacyjn?�… ISDN, oferuj?�…c oprócz sta?�‚ego dost?��?pu tak?��?e pr?��?dko?��??��? po?�‚?�…czenia si?��?gaj?�…c?�… 240 Kbit/s lub wi?��?ksz?�…. Do zrealizowania swoich funkcji technologia korzysta z ?�‚?�…czenia kana?�‚ów, kompresji danych, trybu Short-Hold (przerywanie po?�‚?�…czenia, gdy nie odbywa si?��? transmisja danych, filtrowanie pakietów, a tak?��?e wewn?��?trzne mechanizmy translacji adresów IP) oraz AO/DI. Aby mo?��?liwe by?�‚o korzystanie z kompresji danych przy po?�‚?�…czeniach z Internetem, funkcja ta musi by?��? obs?�‚ugiwana zarówno przez urz?�…dzenie po stronie u?��?ytkownika, jak i operatora. Obecnie system Windows oraz wszystkie kontrolery ISDN potrafi?�… korzysta?��? z kompresji. Tak?��?e operatorzy w naszym kraju dysponuj?�… odpowiednim do tego celu sprz?��?tem. Fakt ten powinien zdecydowanie przemawia?��? na korzy?��??��? technologii ISDN.

Cyfrowy maria?��?

Na ?��?wiecie popularno?��??��? zdobywa tak?��?e inna cyfrowa technologia, umo?��?liwiaj?�…ca sta?�‚y i bardzo szybki dost?��?p do Internetu, zwana w skrócie ADSL (Asymmetric Digital Subscriber Line asymetryczna cyfrowa linia abonencka). Podobnie jak w przypadku ISDN, jej zalet?�… jest korzystanie z istniej?�…cych miedzianych przewodów telefonicznych. W Polsce do wprowadzenia ADSL pod nazw?�… Neostrada od jakiego?��? czasu przygotowuje si?��? TP SA. Niestety, najta?�„sza wersja kosztuje a?��? 300 z?�‚ miesi?��?cznie i jest ona oferowana razem z analogow?�… lini?�… telefoniczn?�…. Zdecydowanie lepszym rozwi?�…zaniem by?�‚oby po?�‚?�…czenie ADSL i ISDN. U?��?ytkownik ma wówczas dost?��?p do nowoczesnej linii telefonicznej, która w przypadku awarii ADSL mo?��?e s?�‚u?��?y?��? jako ?�‚?�…cze zapasowe. Niestety nie b?��?dziemy mogli mówi?��? o tanim sta?�‚ym dost?��?pie, póki b?��?dziemy mie?��? problemy nawet z rycza?�‚tem. Obecnie TP SA mimo planów wprowadzenia zrycza?�‚towanego dost?��?pu do Internetu nie przewiduje (podobnie jak Netia) mo?��?liwo?��?ci skorzystania z niego przez u?��?ytkowników ISDN. Miejmy jednak nadziej?��?, ?��?e wkrótce si?��? to zmieni.

Zanim wybierzesz modem ISDN

Podejmuj?�…c decyzj?��? o kupnie konkretnego modelu modemu ISDN, warto zwróci?��? uwag?��? na kilka ele-
mentów, które u?�‚atwi?�… w przysz?�‚o?��?ci wygodne korzystanie z urz?�…dzenia.

Cho?��? nazwa modem w przypadku urz?�…dzenia ISDN nie jest poprawna (brak MOdulacji i DEModulacji sygna?�‚u), jednak powzechnie u?��?ywa si?��?
jej w bran?��?y komputerowej. S?�‚owo to przyj?��??�‚o si?��? jako okre?��?lenie podzespo?�‚u komputera s?�‚u?��??�…cego do nawi?�…zywania po?�‚?�…czenia
za po?��?rednictwem linii telefonicznej. Równie?��? w cennikach cz?��?sto mo?��?na znale?��??��? okre?��?lenie terminal lub karta ISDN.

Protoko?�‚y, które warto mie?��?


Dost?��?pne na rynku modemy ISDN wyposa?��?one s?�… w sterowniki obs?�‚uguj?�…ce rozmaite protoko?�‚y transmisji danych. Aby w pe?�‚ni móc wykorzysta?��? mo?��?liwo?��?ci urz?�…dzenia, nale?��?y zwróci?��? szczególn?�… uwag?��? na do?�‚?�…czone oprogramowanie, gdy?��? bez kilku standardów komunikacyjnych nie da si?��? po?�‚?�…czy?��? w Polsce z Internetem lub z komputerem kolegi. W jakie zatem protoko?�‚y powinien by?��? wyposa?��?ony modem ISDN? Kupowane urz?�…dzenie, oprócz zawsze wyst?��?puj?�…cych uniwersalnych standardów
HDLC i X.75, musi wspó?�‚pracowa?��? z protoko?�‚em PPP wykorzystywanym do ?�‚?�…czenia z Internetem z pr?��?dko?��?ci?�… 64 kbit/s czasami wyst?��?puje on pod nazw?�… Async-to-Sync Conversion. Skorzystanie z równoczesnego
dost?��?pu do dwóch kana?�‚ów B wymaga protoko?�‚u Multilink-PPP (MLPPP). Przed zakupem powinni?��?my upewni?��? si?��? czy wybrany model go obs?�‚uguje. Przydatne mog?�… te?��? si?��? okaza?��? sterowniki NDIS-WAN, spe?�‚niaj?�…ce podobn?�… funkcj?��? jak MLPPP, udost?��?pniaj?�…c modemowi dwa kana?�‚y ISDN.
Je?��?eli transfer danych pomi?��?dzy komputerem, a modemem ISDN (u nas lub na komputerze, z którym si?��? ?�‚?�…czymy) odbywa si?��? z mniejsz?�… pr?��?dko?��?ci?�… ni?��? ?pojemno?��??��?. kana?�‚u B (64 kbit/s), wówczas potrzebna jest
?adaptacja pr?��?dko?��?ci przesy?�‚u danych na?szybko?��??��? lP kana?�‚u B. W tym celu nale?��?y sprawdzi?��?, czy modem obs?�‚uguje protokó?�‚ V.110 lub nowszy V.120. Niestety, ze wzgl?��?dów technicznych w chwili obecnej w Polsce nie mo?��?na skorzysta?��? ze wszystkich zalet standardu V.120. W naszym kraju po?�‚?�…czenie z Internetem realizuje si?��? zazwyczaj za po?��?rednictwem
numerów dost?��?powych oferowanych przez Telekomunikacj?��? Polsk?�… S.A. Dla po?�‚?�…cze?�„ ISDN jest to numer 0 20 24 22. Jednak aby zakupione urz?�…dzenie wspó?�‚pracowa?�‚o z numerem TP S.A., koniecznie musi obs?�‚ugiwa?��? (sprz?��?towo) protokó?�‚ DSS1 zgodno?��??��? ze standardem Euro ISDN. Nie nale?��?y wi?��?c sprowadza?��? urz?�…dze?�„ przeznaczonych na rynek ameryka?�„ski, gdzie nie zawsze obs?�‚ugiwany jest europejski protokó?�‚
DSS1.

Faksowanie z ISDN-u


W przypadku wykorzystywania karty ISDN do przesy?�‚ania i odbioru faksów konieczny jest odpowiedni program, gdy?��? funkcja ta realizowana jest wy?�‚?�…cznie softwareowo. Cz?��?sto zdarza si?��?, ?��?e producent nie dostarcza
wraz z modemem odpowiedniej aplikacji. Dlatego przed zakupem nale?��?y koniecznie zwróci?��? uwag?��?, czy do wybranego modelu do?�‚?�…czono niezb?��?dne oprogramowanie.

Pod?�‚?�…czanie urz?�…dze?�„ analogowych


Wiele modemów ISDN wyposa?��?onych jest w zintegrowany modu?�‚ TA. Umo?��?liwia on pod?�‚?�…czenie analogowego telefonu lub faksu za po?��?rednictwem karty ISDN bezpo?��?rednio do szyny S/T. W modelach dost?��?pnych na rynku zazwyczaj umieszcza si?��? jedno lub dwa gniazda wspó?�‚pracuj?�…ce z urz?�…dzeniami analogowymi.

Po?�‚?�…czenie z modemem V.90 i V.34


W celu nawi?�…zania po?�‚?�…czenia pomi?��?dzy modemem ISDN a analogowym (niezale?��?nie, kto inicjuje ?rozmow?��?), urz?�…dzenie cyfrowe musi by?��? wyposa?��?one w zintegrowany modem pracuj?�…cy w standardzie V.90 lub V.34. W pierwszym przypadku pr?��?dko?��??��? transmisji od modemu ISDN do analogowego wynosi?��? b?��?dzie 56 kbit/s, w drugim 33,6 kbit/s.